De geschiedenis als drager van mijn identiteit
Ik vind het altijd leuk om weer door tal van documenten te bladeren en boeken te lezen over de geschiedenis van mijn , onze omgeving. De geschiedenis van eeuwen geleden die zich herhaald om het zo maar uit te drukken. Wat leren we van onze geschiedenis of hoe interpreteren die. Vooral dat laatste is mooi want wat is het perspectief hoe je naar gebeurtenissen kijkt. Zo werd ik gebeld door een Zwijndrechter, die graag over een stuk recente geschiedenis wilde praten vanuit zijn eigen ervaring en perspectief.
Het mooie is dan dat zo’n gesprek de beller weer moed geeft en er waardering is als blijkt dat je allebei hetzelfde perspectief hebt. Het gesprek ging heel mooi over de oevers van de rivier. Hoe anders is het als je op de ene kant staat en kijkt naar het uitzicht . Dat uitzicht wordt in Dordrecht wel gehanteerd, want Zwijndrecht heeft het mooiste uitzicht op die Dordtse oever.
In de verschillende boeken is de dominantie van Dordrecht door zijn ligging veel beschreven. Tot op de dag van vandaag werkt dat door. Dordrecht is een centrumgemeente en krijgt een andere aandacht dan Zwijndrecht. Dat is best wel gek maar geschiedenis technisch is dat nu eenmaal zo. Een van de boeken die ik had gepakt ging over de oudste stad van Holland met als ondertitel: opkomst en verval van Dordrecht .
Ik vind die periode, van het jaar duizend tot en met veertienhonderd, best interessant omdat ik die dan ook breder bekijk en daar ook de beschrijving over die periode van een stuk Europa teruglees. In Engeland is er in die periode het Domesday book ( duizend zesenzestig) dat in opdracht van Willem de veroveraar werd opgesteld. In het boek van Henk ‘t Jong, over de stad, worden de veroveringen van ons gebied mooi beschreven en lezen we hoe de machtsverhoudingen lagen en wisselden.
De clerus van de macht vormde een van de machtigste pijlers van de samenleving waarin de adel een belangrijke plek had. Die macht van de kerken heeft zich heel lang doen gelden. Het boek van oud collega Dr van den Berg over Ds Johannes Barueth is daar een mooie verhandeling van. De nieuw aangestelde voorganger in Dordrecht werd niet door zijn collega’s geapprecieerd en leidde dan ook tot een uitsluiting van hun beroepsclub.
Het mooie van al die boeken en beschrijvingen is dat je met gemak door de eeuwen heen stapt. Zoals de geschiedenislessen op school waar je data leert maar waarbij het gevoel ontbreekt.
Dat gevoel is bij mij steeds meer ontwikkeld door het bezoeken van de historische plekken waardoor je anders gaat kijken, meer vanuit een breder historisch perspectief. Hoe liep de rivier en wat stond er waar op de oever? De geografische kaarten brengen mij dan ook op plekken waar niets meer te vinden is van historie, maar wel de kadastrale plek zodat ik het op die manier opnieuw kan bekijken.
Omdat er best veel schilderijen bewaard zijn gebleven die overal ter wereld in musea hangen is het heerlijk om de vergelijkingen te maken en te zien wat er historisch is overgebleven zoals de Dordtse oever die vaak vereeuwigd is. Ik doe dat dan ook in en door de Zwijndrechtse waard waar schilderijen van Jacob van Strij en zijn broer Abraham mooie weergaven laten zien hoe dat open landschap er destijds in de achttiende eeuw uitzag.
Mooie luchten, wolkenpartijen die prachtig de horizon vullen. Als ik dan vanaf de dijk kijk en naar Kijfhoek afzak dan kan ik het gevoel proeven wat zij destijds zagen en vastlegden. Met de verhalen, zoals die van Ds Barueth, vormt dat het beeld van de reiziger die vanuit Charlois, Saarloos, naar Dordrecht reisde en hoe door de eeuwen heen de landelijke sfeer van het open landschap met reizigers iets is wat niet veranderd is.
De rivierlopen zijn in duizend jaar veranderd door tal van rampen zoals o.a de St Elisabethsvloed, de macht van de kerken en bisschoppen zijn verdwenen maar de invloed van de ligging en de rechten verbonden aan de stad zijn gebleven. Met de schilderijen komen de verhalen uit de boeken tot leven en krijgt het perspectief van tijd, macht en politiek een kleur. De heerlijkheden in de Zwijndrechtse Waard zijn op dit moment niet meer dan een beschrijving, maar de geschiedenis van Nederland is altijd heel nabij.
De rivieren, de oevers , hebben hierin altijd een belangrijke rol gespeeld voor de schilders, voor de ontwikkeling van de economie en voor de politiek die de grenzen telkens weer opzocht om die van elkaar te heroveren, de acte van Verlatinghe is daar een mooi voorbeeld van.
Het gesprek met de beller ging niet terug naar de schilders of de acte van verlatinghe. Het bleef binnen een halve eeuw van zijn mensenleven en wat er gebeurde, hoe anders men per tijdsblok reageerde. Het was de verontwaardiging, de wijze waarop gereageerd werd, zoals de groep dominees ten opzichte van Dominee Barueth, de politieke macht en de verwording van de maatschappij. Veel van die opmerkingen zijn terug te vinden door de eeuwen heen. De clerus van de macht bepaald en de burger betaald vat ik het maar even samen.
De schilderijen en de zoektocht naar de gebleven natuur met haar mooie luchten brengt mij terug naar de oevers van de Devel bij Kijfhoek. Waar het kerkje nog fier overeind staat en de geschiedenis uitstraalt van een trots dorp, klaar om vastgelegd te worden als foto, tekening of schilderij. Geschiedenis is meer dan alleen de data die we opdreunen, het is iets wat leeft in het hart, in de trots en de identiteit van wie wij zijn en waar we leven.
