ZWIJNDRECHT - Burgemeester Leon Anink stond in zijn toespraak tijdens de Dodenherdenking op 4 mei onder meer stil bij de slachtoffers onder de binnenvaartschippers. Onder deze (vergeten) groep vielen ook doden en gewonden of ze raakten door bombardementen hun schip kwijt. 

​Verhalen Vroman
Kom vanavond met verhalen / hoe de oorlog is verdwenen / en herhaal ze honderd malen / alle malen zal ik wenen.’

Deze beroemde dichtregels van Leo Vroman schoten mij te binnen toen ik dacht aan de toespraak voor dodenherdenking. Kom vanavond met verhalen…. Dat is wat wij doen, voor we twee minuten stilte in acht nemen. We komen met de verhalen over de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in Europa en Zuidoost-Azië, en bij de slachtoffers van ander oorlogsgeweld en vredesmissies waarbij Nederland betrokken was.

Het valt mij op dat er nog steeds verhalen komen, zelfs 79 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Nieuwe verhalen, van mensen die zo lang hebben gezwegen, nieuwe verhalen omdat er documenten opduiken zoals dagboeken of brieven, nieuwe verhalen omdat onderzoekers nieuwe conclusies trekken. We zien nieuwe perspectieven op bekende gebeurtenissen.

Leo Vroman

Binnenvaartschippers 
Eén van die verhalen gaat over de binnenvaartschippers in Nederland. Mijn vader, geboren in 1938 ging pas na de oorlog aan boord, maar hoorde toen wel de verhalen over wat de schippers en hun families hadden meegemaakt. Zoals de onteigening van binnenvaartschepen door de Duitse oorlogsmarine, al in juli 1940. De schepen moesten "gekopt" worden vanwege de geplande invasie van Engeland. Meer dan 1000 gezinnen moesten maar zien waar ze terecht konden en hoe ze brood op de plank konden krijgen.

De schippers die wisten te ontkomen werden gedurende de oorlog veelal  verplicht reizen naar Duitsland te maken. Zeker in de laatste jaren van de oorlog was de vrees groot om richting het Ruhrgebied te moeten, vanwege de bombardementen. Verscheidene schippers hebben het leven gelaten doordat schepen werden getroffen. Dramatisch was ook de tactiek van verschroeide aarde, of beter gezegd gezonken schepen. In september 1944 vernietigden de Duitsers 230 schepen bij Maasbracht, en bij Maastricht nog eens 120. Schippers verloren zo hun bedrijf, hun broodwinning, hun woning.

Mijn vader vertelde deze verhalen door aan ons. Als ik die verhalen terug haal of terug lees, dan voel ik ook een soort van pijn en bijna de onmacht. Bijna 80 jaar later zonder dat ik dat zelf heb ervaren. Ik kan mij heel goed voorstellen dat bij families, ook hier in Zwijndrecht, die zelf getroffen zijn op dagen van herdenking dat verdriet en die pijn weer gevoeld wordt, ook door de jongere generaties. Dat is de erfenis die we doorgeven. Of in de woorden van Leo Vroman, herhaal ze honderd malen.

Oorlog niet verdwenen
Die andere regel uit het gedicht is helaas twijfelachtig. …hoe de oorlog is  verdwenen… Ja, de oorlog is verdwenen, sinds 5 mei 1945 leven we hier in Nederland in vrede. In Nederlands-Indië kwam de vrede later, en eigenlijk pas na de koloniale oorlog. Maar helaas zijn er wereldwijd sindsdien ruim 200 oorlogen en andere gewapende conflicten geweest. 
Wij kunnen en mogen daar niet onze ogen voor sluiten. Al was het maar omdat er ook in onze gemeente veel mensen wonen die oorlogssituaties in hun eigen land zijn ontvlucht. Ook zij hebben hun verhalen. En waar de meeste van die oorlogen nog 'ver van ons bed waren' wordt er sinds ruim twee jaar een verschrikkelijke oorlog in Europa, drie grensovergangen van hier. We zien dagelijks de verwoestingen in de Oekraïne, we zien de wanhoop in de gezichten van getroffenen, we zien de moed van de mensen die blijven vechten voor hun land, voor hun onafhankelijkheid, voor hun vrijheid. En ook deze mensen vertellen verhalen, al is de oorlog daar nog niet verdwenen. En dat geldt ook die vreselijke conflicten verder weg: Jemen, Gaza-strook, Soedan…

Slachtoffers Zwijndrecht 
En herhaal ze honderd malen…. Dat doen we ook in Zwijndrecht. We blijven de verhalen vertellen over de familie Verschoor op de Ringdijk. Een heel gezin dat omkomt bij een bombardement op 11 juli 1940. We vertellen over de Joodse slagersfamilie Meijer. Vader, moeder en twee dochters van twee en drie jaar oud. Gedeporteerd en vermoord in Auschwitz. Apothekersfamilie Meijer, waarvan vrouw en zoon in Auschwitz werden vergast. Dokter Ekelmans die om het leven kwam door een Duitse handgranaat. We kennen het verhaal van  gemeenteambtenaar Gerrit de Waard, gefusilleerd in kamp Vught.

We weten welke Zwijndrechtenaren hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid: Arie van Aalst, Jacob Arie Kraak, Huig de Man, Johannes de Man, Nicolaas Rijsdijk, Abraham Teeuw, Adriaan Vrijenhoek, Joost Dirk van Wingerden, 20 jaar.

We denken aan Gerrit Rijsdijk uit Heerjansdam, die in 1948 het leven liet in Nederlands Indië. Aan Jan van Twist, in 2006 om het leven gekomen bij een vredesmissie in Afghanistan.

Verwerking verhalen| 
Alle malen zal ik wenen… Ieder verwerkt deze verhalen op zijn of haar eigen manier. Dat kan met tranen, of juist in stilte. Maar het gaat er ook om wat je er vervolgens mee doet. Wij kunnen ons ook laten inspireren door verhalen. Verhalen van klein en groot verzet tegen onrecht. 
Verhalen van hulp aan mensen in nood. En de verhalen dwingen ons ook bij onszelf na te gaan: wat zouden wij doen? Wat kunnen wij doen? 

Wij houden nu twee minuten stilte om de slachtoffers te herdenken. Maar er zit ook een opdracht in voor die 525.600 andere minuten….